آموزش کاشت نهال: راهنمای جامع و گام‌به‌گام
کاشت نهال
کاشت نهال اگر به صورت اصولی انجام شود در آینده هیچ مشکلی برای شما به وجود نخواهد آمد. به عبارتی کاشت اصولی نهال به رشد و توسعه باغ در آینده کمک می‌کند. به طور کلی کاشت نهال باعث بهبود کیفیت هوا، کنترل سیلاب و حفظ تنوع زیستی می‌شود. پس اگر دوست دارید قدم مثبتی در توازن اکوسیستم بردارید و یک زیرساخت سالم به جامعه و محیط زیست تحویل دهید، لازم است قبل از خرید نهال با مراحل کاشت نهال و اقدامات بعد از کاشت نهال آشنا شوید تا بهترین نتیجه را از پرورش و کاشت نهاد کسب کنید و علاوه بر کمک به حفظ سلامت محیط زیست به سودآوری مناسبی دست پیدا کنید.
اصول کاشت نهال
اصول کاشت نهال از خرید نهال میوه از نهالستان آغاز می‌شود. این اصول پایه و اساس مراحل کشاورزی هستند که عملکرد و سودآوری مناسب باغ را به دنبال خواهند داشت. این اصول با توجه به نوع درخت، شرایط اقلیمی، نوع خاک و فرآیند کاشت متفاوت هستند.
انتخاب نوع و رقم مناسب نهال
انتخاب نوع درخت میوه و رقم مناسب نهال با توجه به نیاز خریدار و شرایط خاص پرورش نوع رقم نهال یا درخت میوه انجام می‌شود. این مسئله در آماده‌سازی خاک برای کاشت نهال و الگوی کاشت نهال(فواصل و عمق مناسب برای کاشت نهال) تاثیرگذار خواهد بود. پس حتماً قبل از خرید نهال اطلاعات جامعی درباره اقلیم مناسب برای رشد و پرورش هر نهال و ارتفاع و سایر ویژگی‌های درخت میوه مورد نظر خود کسب کنید.
به طور کلی انتخاب نهال باید با توجه به سازگاری آن با شرایط اقلیمی و محیطی انجام گیرد زیرا نیازهای هر نهال با نوع خاک، میزان نور و آب و دمای خاصی سازگار و هماهنگ است. در نتیجه اگر انتخاب نهال با توجه به فاکتورهای گفته شده انجام گیرد نهال مقاومت مناسبی در شرایط آب و هوایی منطقه مورد نظر و عملکرد بهتری خواهد داشت.
علاوه بر این موارد حتما توجه داشته باشید که نهال سالم باشد. برای اطمینان از این موضوع ریشه‌ها، ساقه‌ها، برگ‌ها و سایر اجزای گیاه را بررسی کنید و مطمئن شوید که نهال دارای ریشه‌های قوی و بدون تغییر رنگ و بدون بوی نامطلوب است.
آماده سازی خاک برای کاشت نهال
حالا باید با توجه به نوع نهال به آماده سازی زمین و آزمایش خاک بپردازید تا مواد مغذی و شرایط خاک برای پرورش نهال را مورد بررسی قرار دهید زیرا خاک باید با نیازهای غذایی درخت سازگاری داشته باشد. سپس باید با اجرای روش آبیاری صحیح که شامل اجرای سیستم آبیاری صحیح است لایه‌های سخت خاک به منظور شیب شکسته شوند. در صورت استفاده از روش آبیاری قطره‌ای نیز می‌توانید با شخم زدن خاک آن را تسطیح و قسمت‌های سخت خاک را بشکنید.
آماده سازی خاک قبل از کاشت نهال شامل شخم زنی، اصلاح ساختار خاک و افزودن کود است تا عناصر غذایی و امکانات لازم برای جذب و نگهداری آب فراهم شود. اگر خاک دارای چگالی زیاد یا اسید است باید شخم زنی و آهک زدایی انجام شود تا ساختار خاک بهبود یابد و PH خاک متعادل گردد. علاوه بر این در صورت وجود سنگینی در خاک باید مواد آلی مانند کمپوست، خاک سبز یا کودهای زیستی به آن بیفزایید تا ساختار خاک برای کاشت نهال بهبود یابد. در کنار کلیه این موارد تراکم خاک را نیز بررسی کنید زیرا این مسئله جهت جلوگیری از فشرده شدن آن و افزایش هوادهی به ریشه‌ها اهمیت دارد.
نکته: در صورتی که بعد از آزمایش خاک و با توجه به نوع و رقم درخت متوجه نامناسب بودن بافت خاک شدید می‌توانید در حین خاکورزی آن را اصلاح کنید.
حفر چاله برای کاشت نهال
عمق و فاصله بین چاله که همان نقشه کاشت درخت میوه است با توجه به نوع رقم درخت و ریشه نهال متفاوت خواهد بود زیرا حجم و ارتفاع درخت‌های مختلف با یکدیگر متفاوت است. اما به طور کلی حداقل عمق چاله برای کاشت نهال نیم متر و حداقل قطر مناسب نیز نیم متر است. فاصله کاشت به نوع هرس، سیستم تربیتی نهال، نوع رقم و پایه آن، میزان فضای کافی برای عبور ماشین آلات کشاورزی و وسعت تاج و سایه انداز درخت بستگی دارد.
رعایت فاصله مناسب کاشت نهال باعث رشد رویشی و زایشی مطلوب درخت خواهد شد و میزان آفات و امراض گیاهی را کاهش می‌دهد و همچنین به سهولت در برداشت میوه کمک می‌کند. به عنوان مثال فاصله مناسب کاشت نهال گردو ۶×۶ متر و فاصله کاشت مناسب درختان میوه هسته‌دار و دانه‌دار ۴×۴ متر و فاصله کاشت مناسب نهال هلو و شلیل ۳×۳ متر و فاصله کاشت مناسب نهال انگور و گل محمدی ۲ متر است. درختانی مانند صنوبر یا سایر درختان مناسب برای فضای سبز نیز با فاصله یک متری از یکدیگر کاشته می‌شود.
نکته: این الگوی کاشت نهال(قطر و عمق چاله برای کاشت نهال میوه و فاصله بین آن‌ها) با توجه به شیب زمین، برنامه هرس آینده، شرایط اقلیمی منطقه، منابع آبی، حاصل خیزی خاک و … متفاوت خواهد بود.
نکات انتقال نهال به زمین
- حداکثر زمان نگهداری نهال‌ها تا زمان کاشت آن‌ها داخل گودال ۲ روز است.از تماس ریشه نهال با هوا خودداری کنید زیرا این مسئله باعث خشک شدن نهال تازه کاشته شده خواهد شد.
- بهترین روش انتقال نهال از نهالستان به زمین اصلی کندن سریع ریشه نهال و نایلون پیچی ریشه آن است.مراحل کاشت نهال
- بررسی ریشه یا ریشه زایی یا پاشنه پوشی(در صورت مشاهده کبودی یا زخم آن را هرس کنید و داخل محلول ضدعفونی قرار دهید و سپس به داخل خاک انتقال دهید)
- آماده کردن کودهای مورد نیاز(رایج‌ترین کود هنگام کاشت نهال کود دامی کاملا پوسیده است که به مدت ۲ سال ایجاد می‌شود. اما این کود به دلیل جذب نیتروژن زیاد خاک باعث خشک شدن نهال تازه کاشته می‌شود)
- پس از کاشت نهال باید قسمت پیوند شده ۱۰ الی ۱۵ سانت از سطح خاک بالاتر و رو به آفتاب باشد تا از خشک شدن آن جلوگیری گردد.
- برای پر کردن چاله از خاک مرغوب و سالم و مرطوب استفاده کنید.
- برای پر کردن چاله در لایه آخر از ترکیب خاک مرطوب و کود استفاده کنید.
توجه: بهترین زمان کاشت نهال میوه با توجه به نژاد نهال، منطقه جغرافیایی، شرایط آب و هوایی و فصل متفاوت خواهد بود. اگر به این مسئله آگاهی کامل داشته باشید به موفقیت در کاشت و رشد گیاه دست پیدا خواهید کرد. کارشناسان و مشاوران نهالستان گلدیس می‌توانند در این زمینه راهنمای شما باشند.
- روش کاشت نهال
روش کاشت نهال با توجه به نژاد و نوع نهال می‌تواند به دو صورت انجام شود که این مسئله بر زمان کاشت نهال تاثیر می‌گذارد. برای مثال برخی از نهال‌ها در فصل بهار کاشته می‌شوند و سپس به محل نهایی منتقل می‌گردند. اما برخی دیگر به صورت مستقیم در محل نهایی(زمین اصلی) کشت می‌شوند.
- هرس نهال
هرس نهال یا سربرداری با هدف حذف شاخه و برگ‌های زاید انجام می‌شود تا درخت باردهی مطلوب‌تری ارائه دهد و فرم بهتری داشته باشد. یکی دیگر از مزایای هرس نهال کوتاه کردن درخت و سهولت در اجرای برداشت است.
- آبیاری نهال
آبیاری نهال تازه کاشته شده باعث استحکام ریشه درخت و جلوگیری از خشکسالی و کمبود آب و مرگ نهال می‌شود. زمان مناسب آبیاری نهال بلافاصله بعد از کاشت و یک هفته پس از کاست است. پس از آن میزان و دفعات آبیاری به فصل کاشت بستگی دارد. برای مثال در فصل پاییز با توجه به میزان بارندگی ۱ الی ۲ بار آبیاری تا بهار کفایت می‌کند. اما در اواخر زمستان که فصل رشد نهال‌ها نزدیک است هر ۱۰ روز یکبار باید نهال آبیاری شود.
آبیاری فقط محدود به بعد از کاشت نهال نیست. بلکه میزان آبیاری قبل از کاشت نهال نیز اهمیت دارد. قبل از کاشت خاک را به میزان کافی آبیاری کنید تا آب و رطوبت برای رشد اولیه نهال فراهم باشد. میزان آبیاری نهال با توجه به شرایط اقلیمی، میزان بارندگی، روش آبیاری، جنس خاک و نوع نهال متفاوت خواهد بود. اما به طور کلی اگر بارندگی زیاد و بافت خاک سنگین باشد میزان آبیاری نهال کمتر خواهد بود.
- مراقبت از نهال
مراقبت از نهال تازه کاشته شده شامل تقویت خاک، کنترل آفات، محافظت از درخت در برابر حیوانات از طریق ایجاد حفاظ یا استفاده از مواد دفعی مانند اسپری حیوانات، آبیاری صحیح با توجه به نوع خاک و شرایط جوی منطقه، مراقبت از رطوبت خاک و استفاده از کمپوست برای جلوگیری از تبخیر زیاد از سطح خاک، کاشت نهال با استفاده از پوشش گیاهی اطراف نهال برای جلوگیری از گرما و تبخیر زیاد، کنترل علف‌های هرز و هرس به موقع درخت برای جلوگیری از بیماری‌ها و افزایش عملکرد نهال است. این مسائل بر رشد و توسعه گیاه تاثیرگذار هستند.
- کود دهی نهال
افزودن کود مورد نیاز به خاک عناصر غذایی لازم را به گیاه می‌رساند. به همین دلیل کود مناسب برای نهال با توجه به نیاز درخت و نتایج آزمایشات خاک مشخص خواهد شد. کودها دو نوع هستند اصلاح کننده خاک و تامین کننده عناصر مورد نیاز گیاه. روش کوددهی نیز با توجه به نوع کود متفاوت خواهد بود. بهترین کود برای نهال تازه کاشته شده، کود محلول در آب است که به راحتی در اختیار نهال قرار می‌گیرد و خیلی سریع به تولید ریشه و برگ اضافی درخت کمک می‌کند.
ویژگی‌های نهال سالم
- دارای تنه و طوقه سالم بدون شانکر و خوردگی ناشی از آفات
- عدم وجود زردی، سوختگی و خوردگی در برگ‌های نهال
- عدم وجود لهیدگی، سیاه شدگی، خشکیدگی و پوسیدگی در ریشه نهال
ویژگی‌های خاک کشاورزی مرغوب
خاک باکیفیت کشاورزی دارای دانه‌بندی خاصی است. دانه‌های این این خاک هنگام فشردن به یکدیگر می‌چسبد و با رها شدن فشار جدا خواهند شد. رنگ این خاک به دلیل هوموس بالا و حاصل خیزی زیاد تیره است. علاوه بر این خاک مرغوب سله نمی‌بندد و دارای زهکشی خوب و نفوذ پذیر است.
نکات مهم در کاشت نهال
- هنگام قرار دادن نهال در چاله نباید ریشه‌ها در هم گره بخورند.
- قبل از قرار دادن نهال در چاله کمی خاک به شکل تپه(کله قندی) داخل چاله بریزید و سپس ریشه‌های افشان نهال را دور تا دور آن مرتب کنید. در نهایت نیز خاک نرم و مرطوب را داخل چاله بریزید و ریشه را بپوشانید و پس از ریختن مخلوط خاک و کود در لایه آخر پای خود را روی خاک فشار دهید.
- زاویه مناسب کاشت درخت روی زمین ۹۰ درجه است و اجرای زاویه تندتر یا بازتر باعث خشک شدن نهال خواهد شد.
- برخی از درختان میوه مانند گردو و خرمالو نیازی به هرس ندارند. پس حتماً قبل از هرس درختان با کارشناس نهالستان مشورت کنید.
- برای جلوگیری از جابجایی آسیب دیدن نهال تازه کاشته شده در اثر باد بهتر است تعدادی قیم در کنار نهال در زمین فرو کنید و با استفاده از پارچه قیم و تنه نهال را به یکدیگر ببندید.
- در صورتی که قصد خرید نهال دارید باید بدانید که قیمت نهال پیوندی بیشتر از سایر انواع تکثیر نهال است زیرا این نهال‌ها حاصل پیوند ارقام حساس تجاری بر اساس ارقام بومی و مقاوم هستند و با کاشت آن‌ها درخت بومی تحویل خواهید گرفت. همچنین این نهال‌ها در برابر آفات و بیماری نیز مقاوم هستند.
- آبیاری بیش از حد، استفاده از خاک آهکی و شور و عدم اصلاح خاک، استفاده بیش از حد از کود، سربرداری نامناسب و عدم استفاده از چسب باغبانی جهت جلوگیری از ورود قارچ و باکتری‌های بیمارگر از طریق زخم باعث خشک شدن نهال خواهد شد.
- برخی از نهال‌ها برای رشد به دمای سرد و زمستان خنک و برخی دیگر به آب و هوای گرم و معتدل احتیاج دارند. پس حتماً در انتخاب زمان کاشت نهال و شرایط اقلیمی نیز بی‌توجه نباشید.
- قبل از کاشت نهال درباره عوامل محیطی منطقه، شرایط خاک و تجربیات کاشت‌های قبلی تحقیق کنید.
- کاشت نهال با توجه به نژاد آن در فصول خاصی صورت می‌گیرد. برای مثال برخی درختان در بهار و برخی دیگر در پاییز کشت می‌شوند.
- میزان بارش، رطوبت هوا و شدت نور بر زمان کاشت تاثیر می‌گذارد پس برای اینکه موفقیت کاشت نهال را تضمین کنید از توجه به شرایط محیطی در زمان و محل کاشت غافل نشوید.
- روش کاشت نهال گلدانی و قرار دادن آن داخل خاک گودال و چاله به این صورت است که ابتدا باید درآوردن نهال از گلدان را به دقت انجام دهید و پس از بررسی سلامت ریشه نهال و حذف پوسیدگی‌ها با ابزار مناسب نهال را داخل گودال قرار دهید و گودال را با خاک پر کنید. در آخر نیز با ایجاد فشار خاک را به دور ریشه‌ها متصل نمایید.
- در کاشت نهال پیوندی باید بین سطح پیوند شده و خاک ۵ تا ۱۰ سانت فاصله حفظ شود تا در صورت مشاهده پاجوش در آینده مطمئن باشید که پاجوش‌ها مربوط به پایه هستند نه پیوند و با خیال آسوده برای حذف آن‌ها اقدام کنید.
- برای کاشت نهال در حیاط ابتدا مواد و مصالح ساختمانی مانند گچ، سیمان، آهک و … را از باغچه خارج کنید. سپس خاک مرغوب و کود حیوانی خوب پوسیده را با یکدیگر مخلوط کنید و تا ارتفاع نیم متری زمین بریزید. حتی در صورت امکان می‌توانید این ارتفاع را افزایش دهید.
- بهترین زمان کاشت نهال در مناطق سردسیر اواخر زمستان و در مناطق معتدل گرمسیری اواخر پاییز است.
- قبل از کاشت نهال باید در صورت وجود آفت، زدگی، بدشکلی، لهیدگی، خشکیدگی و سیاه شدگی یا وجود زخم ریشه آن را هرس کرد. پس از هرس نیز ریشه‌ها را ضدعفونی کنید. برای این منظور از ترکیب آب و خاک رس، کود حیوانی پوسیده و الک شده، قارچ کش(ایپرودیوم یا تیوفونات متیل) ، قارچ مایکوریز و کود فسفردار استفاده کنید. این ترکیب به افزایش مقاومت ریشه و جلوگیری از خشکیدگی آن کمک می‌کند.
نتیجه‌گیری
برای انتخاب نوع نهال مناسب جهت کاشت باید هدف کاشت را مورد توجه قرار دهید. نهال می‌تواند بذری، رویشی، پیوندی، کشت بافتی، هیبریدی و اصلاح شده باشد. اما به طور کلی نهال‌های پیوندی و اصلاح شده پربارتر، کوتاه قامت‌تر و سازگارتر هستند و عملکرد بهتری دارند. بهترین نهال برای کاشت باید دو ساله باشد تا به اندازه کافی رشد کرده و به راحتی قابلیت سازگاری با شرایط محیطی را داشته باشد. اما به طور کلی برای خرید نهال حتماً از کارشناس فروش نهالستان گلدیس نهال کمک بخواهید تا نهال مناسب با شرایط و نیازتان را به شما معرفی کنند.